گفتار هفتم زبان و مذهب مردم اردبيل فصل اول - زبان تاريخچهء زبان در اردبيل : قبل از مهاجرت آرياها بفلات ايران ، مردمى در اين سرزمين زندگى ميكردند كه بومى محل بودند و به زبان مخصوصى سخن ميگفتند ليكن تاريخ ، مثل خود آنها ، از چگونگى آن زبان نيز بىاطلاع است . چون مهاجرت آرياها آغاز گشت آنان در برابر اينان پايدارى نتوانستند و حكومت آرياها را گردن نهاده بتدريج آداب و رسوم و زبان آنها را بهرحال پذيرفتند . در باب نخستين تيره‌هاى آريائى ، كه در نواحى اردبيل و آذربايجان سكونت يافته‌اند ، و همچنين تاريخ استقرار آرياها در فلات ايران ، مورخان اختلاف نظر دارند . مؤلف ايران باستانى ، باستناد نوشته‌هاى مورخان خارجى ، آمدن آرياها را بدين نواحى از بيست تا چهارده قرن قبل از ميلاد ميداند « 1 » ولى تحقيقات ديگرى كه در اين زمينه صورت گرفته است حكايت از آن دارد كه پنجهزار سال پيش قوم معروف « اورارتو » در اين ناحيه ، يعنى منطقه‌ايكه در جنوب كوههاى قفقاز از ارمنستان تا كردستان و خلخال و سراب ( در شرق و جنوب اردبيل ) واقع است ، زندگى ميكردند .

--> ( 1 ) - ايران باستانى . تأليف شادروان حسن پيرنيا . تهران . مطبعهء مجلس . 1306 شمسى .